top of page

DENİZ KORUMA ALANLARI

Türkiye'de Deniz Koruma Alanları

Dünyada Marine Protected Areas (MPA) olarak bilinen Deniz Koruma Alanları, Türkiye’de çoğunlukla 1. Derece Doğal Sit Alanı statüsü ile tanımlanmaktadır. Yapılan değerlendirmeler bu statünün, uluslararası doğa koruma sınıflandırmalarında IUCN Kategori II ile büyük ölçüde örtüştüğünü göstermektedir.

​

​Mevcut Koruma Alanları ve Yetersizlikler

Türkiye kıyılarında Kaş-Kekova, Datça-Bozburun, Gökova, Fethiye-Göcek, Köyceğiz-Dalyan ve Foça gibi çeşitli koruma alanları bulunmaktadır. Ancak Türkiye gibi uzun ve yoğun kullanılan bir kıyı şeridine sahip bir ülkede bu alanların sayısı ve etkinliği yeterli değildir. Birçok durumda bu sahalar gerçek anlamda korunmak yerine yalnızca “kâğıt üzerinde koruma alanı” olarak kalabilmektedir.

​​

Etkin Koruma Eksikliği ve Baskılar

Türkiye’de günümüzde avcılığın tamamen kontrol altına alındığı, kirlilik baskısının düşük olduğu ve turizm ile kıyı yapılaşmasının sınırlandırıldığı tam anlamıyla etkin bir deniz koruma alanı bulunmamaktadır. Kaş ve Gökova gibi bölgelerde dahi kaçak avcılık, tekne demirlemesi nedeniyle oluşan deniz çayırı tahribatı ve kara kaynaklı kirlilik gibi sorunlar devam etmektedir.

Öte yandan Türkiye’de koruma altındaki deniz alanlarının oranı yaklaşık %2–4 seviyesindedir. Oysa uluslararası hedefler, denizlerin en az %30’unun korunmasını öngörmektedir. Bu nedenle ülkemiz kıyılarının, gerçekten korunan; balıkçılığın sınırlandığı, demirleme baskısının kontrol edildiği ve kirliliğin azaltıldığı etkin Deniz Koruma Alanlarına ihtiyacı vardır. Bu alanların yalnızca ilan edilmesi değil, aynı zamanda düzenli denetim ve güçlü yönetim mekanizmalarıyla korunması büyük önem taşımaktadır.

 

​Denizlerimizde Korunan Alan Oranı ve Bodrum İçin Öneriler

Bu noktadan hareketle, bu rapor kapsamında belirlenen deniz çayırı havzası analizler haricinde, geçmişte, Bodrum kıyılarında yaklaşık 20 yıllık bilimsel çalışmalarımıza (Osinga et al. 2010; Gökalp et al. 2019; Gökalp, 2021 & Türkiye Deniz Canlıları Rehberi - İnkilap Yayınları, 2011) aşağıda verilen alanların acilen korunmasını öneriyoruz. Uydu görüntüleri, GIS analizleri ve habitat çeşitlilik çalışmaları ve sualtı dalış gözlemleri sonucunda Bodrum Yarımadası’nda yoğun ve sağlıklı Posidonia oceanica deniz çayırı havzaları barındıran ve zengin bir deniz ekosistemine sahip bazı bölgelerin Deniz Koruma Alanı olarak ilan edilmesi güçlü biçimde önerilmektedir.

Deniz Koruma Alanı (Deniz Rezervi) Önerilerimiz

Yapılan haritalama ve ekolojik değerlendirmeler sonucunda Bodrum Yarımadası çevresinde deniz çayırlarının ve hassas deniz habitatlarının korunması amacıyla altı ana Deniz Koruma Alanı (Deniz Rezervi) önerilmektedir:

BODRUM KUZEY

KUZEY BODRUM: Küdür Yarımadası, Kiremit ve Apostol Adaları

Neden Korunmalı? Burası, Bodrum'un kuzey ucunda, 25 yılı aşkın bir süredir yerel mücadelelerle korunmuş, adeta bir vahşi yaşam sığınağıdır. 1. Derece Doğal Sit ve Akdeniz Foku Koruma Alanı statüsüne sahip olan Küdür Yarımadası, ülkemizde gerçek anlamda korunan nadir alanlardan biridir.

Ekolojik Hazineler ve Türler

  • Kadim Deniz Çayırları: Kıyı boyunca uzanan, asırlık bariyer tipi deniz çayırları (resif oluşturmuş Posidonia oceanica) kıyı erozyonunu önler ve eşsiz bir yaşam alanı sunar. Özellikle Yalçın Sivrikaya Plajı'nda, zeminden yükselen bu setler açıkça görülür.

  • Kritik Türler: Akdeniz foku (Monachus monachus), keler ve kemane köpekbalığı türleri, kelebek vatoz, Fulya vatozu gibi nesli kritik düzeyde tehdit altında olan kıkırdaklı türler için en önemli yaşam ve üreme alanlarından biridir. Ayrıca, deniz kuşları ve zengin bir balık popülasyonuna ev sahipliği yapar.

  • Sığlıklar ve Adalar: Karga Adası çevresi, Çatal Ada ve Gemi Taşı kayalıkları, fokların dinlenme alanları ve genç balıklar için kreş görevi gören sağlıklı deniz çayırı havzalarıyla kaplıdır.

BATI BODRUM: Çatal Adaları

Neden Korunmalı? Turgutreis açıklarında yer alan Çatal Adaları kompleksi (Çatalada, Yassıada, Tüllüce, Pırasa Adası vb.), dalga ve akıntı rejimi sayesinde insan baskısından görece uzak kalmış, el değmemiş bir deniz cennetidir. Özellikle adalar arasındaki boğazlar ve sığlıklar, olağanüstü bir biyolojik çeşitlilik barındırır.

Ekolojik Hazineler ve Türler

  • Benzersiz Deniz Çayırı Havzaları: Adaların çevresi, yer yer 30 metre derinliğe kadar inen, yoğun ve sağlıklı Posidonia oceanica çayırlarıyla çevrilidir. Pırasa Adası ile Çatalada arasındaki alan, aşırı yoğun ve sık çayır yapısıyla dikkat çeker.

  • Sualtı Mağaraları ve Resifler: Adaların kayalık yapıları, mağaralar ve dik duvarlar, taş mercan kolonileri, süngerler ve tunikatlar için mükemmel yaşam alanları sunar.

  • Tarihi ve Doğal Değer: Yassıada, 1. derece arkeolojik sit alanı olup sualtında batıkları barındırır. Topanada ve Çavuş adasında ise gerek deniz kuşları gerekse Akdeniz foku sıklıkla gözlemlenir.

Karşılaşılan Tehditler: En büyük tehdit, Turgutreis'te planlanan devasa Sahil Güvenlik mendireği ve Deniz Suyu Arıtma Tesisi gibi projelerin, bölgenin hidrodinamik yapısını bozarak çayırlara ve besin döngüsüne zarar verme potansiyelidir. Ayrıca, kış aylarında yapılan deniz patlıcanı avcılığı dip ekosistemini tahrip etmektedir.

BODRUM BATI
BODRUM GÜNEY

GÜNEY BODRUM: Bitez Yarımadası ile Kargı ve Köçek Adaları

Bu bölge, birbirini tamamlayan iki ayrı rezerv önerisini kapsar.

1. Bitez Yarımadası Hassas Bölgesi (Akvaryum Koyu, Adaboğazı, Görecek Adası)

Neden Korunmalı? 2023 yılında "Hassas Bölge" ilan edilen bu alan, Bodrum'a olan yakınlığına rağmen doğal güzelliğini koruyabilmiş, girintili çıkıntılı kıyı yapısı ve temiz sularıyla yat turizminin en önemli noktalarından biridir.

2. Akyarlar Yarımadası, Kargı ve Köçek Adaları

Neden Korunmalı? Akyarlar Yarımadası'nın güney ve batı kıyıları ile Kargı ve Köçek adaları, dalgalı ve akıntılı yapıları sayesinde bugüne dek büyük ölçüde tahribattan kurtulmuş, vahşi doğasını koruyan alanlardır.

Neden Korunmalı? Burası, Bodrum'un kuzey ucunda, 25 yılı aşkın bir süredir yerel mücadelelerle korunmuş, adeta bir vahşi yaşam sığınağıdır. 1. Derece Doğal Sit ve Akdeniz Foku Koruma Alanı statüsüne sahip olan Küdür Yarımadası, ülkemizde gerçek anlamda korunan nadir alanlardan biridir.

Karşılaşılan Tehditler: Özellikle Akvaryum Koyu'nda yaz sezonunda 100'ü aşan teknenin kontrolsüz demirlemesi, deniz çayırlarına büyük zarar vermekte ve deniz dibinde yara izleri oluşturmaktadır. Tekne kaynaklı atık ve kirlilik de bir diğer önemli sorundur. Bölgedeki en talihsiz gelişme, Kefaluka ve Xanadu Island gibi tesislerin kıyı düzenlemeleri, iskele ve platformları ile doğal yapıya verdikleri zarardır. Ayrıca, Ali Hoca Burnu'ndaki devasa inşaatın iskele ayaklarının doğrudan deniz çayırları üzerine çakılması, tehdidin boyutunu göstermektedir.

DOĞU BODRUM: Karaada ve Mavi Tur Koyları

Neden Korunmalı? Turgutreis açıklarında yer alan Çatal Adaları kompleksi (Çatalada, Yassıada, Tüllüce, Pırasa Adası vb.), dalga ve akıntı rejimi sayesinde insan baskısından görece uzak kalmış, el değmemiş bir deniz cennetidir. Özellikle adalar arasındaki boğazlar ve sığlıklar, olağanüstü bir biyolojik çeşitlilik barındırır.

1. Karaada (Arkos)

Neden Korunmalı? Bodrum'un en büyük adası olan Karaada, üzerinde inşaat olmaması ve dalgalara açık konumu sayesinde günümüze dek bozulmadan ulaşabilmiş, eşsiz bir doğal hazinedir. Hem günübirlik tekne turlarının hem de dalış turizminin en gözde noktasıdır.

2. Gökova'ya Doğru Mavi Tur Koyları (Happymag Seagarden'dan Çökertme'ye)

Neden Korunmalı? Bu bölge, Kissebükü, Orak Adası, Mazı, Molla İbrahim ve Çökertme koylarını içine alan, nispeten el değmemiş doğal yapısıyla Mavi Tur rotasının en özel ve hassas noktalarını barındırır. Karada ve denizde olağanüstü bir ekosistem bütünlüğü sergiler.

Ekolojik Hazineler ve Türler

  • Kesintisiz Çayır Havzası: Ada, koylardaki yoğunlaşmalar hariç, neredeyse tüm çevresi boyunca komple bir deniz çayırı havzasıyla çevrilidir.

  • Biyolojik Çeşitlilik: Ada çevresinde 10'dan fazla dalış noktası bulunur. Sualtı mağaraları (Delikli Mağara), kayalık resifler ve sağlıklı çayırlar, zengin bir deniz canlıları popülasyonunu besler. Aynı zamanda  Akdeniz foku yaşam alanıdır.

  • Termal Kaynaklar: Kuzeydeki sıcak su kaynakları (meteor), ekosisteme çeşitlilik katar.

  • Çift Tür Deniz Çayırı: Bölgede, Posidonia oceanica'nın yanı sıra, daha sığ ve korunaklı koylarda ince yapraklı Cymodocea nodosa çayırları da geniş alanlar kaplar. Happymag Seagarden Yarımadası bu birlikteliğin en güzel örneğidir.

  • Orak Adası: Derinlere inen topografik yapısı, caretta ve yeşil kaplumbağalar için beslenme alanı olması ve zengin deniz çayırı habitatlarıyla bölgenin kilit noktasıdır.

  • Arkeolojik ve Doğal Sit: Kissebükü, arkeolojik kalıntıları ve ormanla bütünleşmiş kıyısıyla eşsiz bir peyzaj sunar.

Karşılaşılan Tehditler: Bölgedeki en büyük tehdit, Gerenkuyu-Yalıçiftlik bölgesinde planlanan devasa otel ve rezidans projeleridir. Bu projeler, ek bir atık yükü getirecek, kıyı düzenlemeleriyle deniz çayırlarını tahrip edecek ve bölgenin doğal karakterini yok edecektir. Koylardaki yoğun ve kontrolsüz demirleme de diğer bir önemli tehdittir.

BODRUM DOĞU

Koruma Stratejisi

Güney Bodrum

  • Özellikle Akvaryum Koyu’nda kapasiteye dayalı akıllı şamandıra sistemleri kurulmalıdır.

  • Tekne demirlemesinin deniz çayırlarına verdiği zarar azaltılmalıdır.

  • Tekne yoğunluğu ve atık yönetimi daha sıkı şekilde denetlenmelidir.

  • Kargı ve Köçek Adaları çevresindeki resifler tam koruma altına alınmalıdır.

  • Bu bölgede her türlü avcılık yasaklanmalıdır.

  • Kıyı yapılaşmasının deniz ekosistemine etkileri sıkı biçimde denetlenmelidir.

  • Deniz çayırlarına zarar veren kıyı inşaatları durdurulmalıdır.

Kuzey Bodrum

  • Bölge, Türkiye’nin ilk gerçek Deniz Rezervlerinden biri olarak ilan edilmesi için güçlü adaydır.

  • Tekne demirlemesinin deniz çayırlarına verdiği zararı azaltmak için akıllı şamandıra sistemleri (eco-mooring) kurulmalıdır.

  • Mevcut koruma statüsü daha güçlü denetim ve yaptırımlarla desteklenmelidir.

Doğu Bodrum

  • Karaada öncelikli Deniz Rezervi alanı olarak ilan edilmelidir.

  • Adanın tüm koylarında akıllı şamandıra sistemleri zorunlu hale getirilmelidir.

  • Tekne demirlemesinin deniz çayırlarına zarar vermesi engellenmelidir.

  • Happymag Seagarden Yarımadası, Orak Adası, Kissebükü ve Molla İbrahim–Çökertme hattını kapsayan yaklaşık 20 km’lik bir Deniz Koruma Alanı oluşturulmalıdır.

  • Bu alan Türkiye’nin en büyük deniz rezervlerinden biri olabilir.

  • Bölgedeki kıyı yapılaşmasına kesinlikle izin verilmemelidir.

  • Mevcut işletmeler sürdürülebilir kıyı kullanımı ve atık yönetimi konusunda teşvik edilmelidir.

Batı Bodrum

  • Çatal Adaları kompleksinin tamamını kapsayan bir Deniz Koruma Alanı ilan edilmelidir.

  • Bölgede dip trolü ve dip avcılığı tamamen yasaklanmalıdır.

  • Adaların korunaklı kumsallarında kapasiteye uygun akıllı şamandıra sistemleri kurulmalıdır.

  • Dalgalı ve hassas alanlar ise tam koruma bölgesi olarak bırakılmalıdır.

bodrum yarımadası

Deniz Çayırı Ekosistemlerinin Korunması

Bu alanların korunması, Bodrum Yarımadası genelinde deniz çayırı ekosistemlerinin büyük bölümünün güvence altına alınmasını sağlayabilir ve kıyı inşaatı ile yoğun turizm baskısının hassas habitatlara yayılmasını engelleyebilir.

 

Kıyı Yapılaşması ve Belde Taşıma Kapasitesi

Ancak etkili koruma yalnızca bu rezerv alanlarının ilan edilmesiyle sınırlı kalmamalıdır. Yarımada genelinde kıyı yapılaşmasının sınırlandırılması, yeni turizm tahsis alanlarının açılmaması ve kıyı ekosistemlerinin korunması büyük önem taşımaktadır. Deniz ekolojisi açısından değerlendirildiğinde Bodrum Yarımadası, özellikle 2010’lu yıllardan itibaren nüfus ve yapılaşma baskısı bakımından taşıma kapasitesine büyük ölçüde ulaşmıştır.​ 

​

Salih Adası ve İkiz Adaları: Rehabilitasyon Potansiyeli

Bunun yanı sıra geçmişte yoğun balık çiftliği faaliyetleri nedeniyle zarar görmüş Salih Adası ve İkiz Adaları çevresi rehabilitasyon potansiyeline sahiptir ve gelecekte bir Deniz Rezerv Alanı olarak değerlendirilebilir. Bu bölgenin korunması, özellikle yarı kapalı yapıya sahip Türkbükü, Gündoğan, Torba ve Güvercinlik Körfezi gibi alanlardaki deniz habitatlarının iyileşmesine katkı sağlayacaktır. Yapılan çalışmalara göre bu bölgede halen 142 hektarlık deniz çayırı alanı bulunmaktadır.

​​

Tuzla Lagünü Ekolojik Önemi

Küdür Yarımadası 1. Derece Doğal SİT ve Akdeniz Foku Koruma Alan alanı haricinde, Tuzla Lagünü ve çevresi, hem tatlı su çıkışları hem de önemli kıyı habitatları nedeniyle özel koruma gerektiren bir alandır. Bu bölge; kemane köpekbalığı (Rhinobatos rhinobatos), kelebek vatozu (Gymnura altavela) ve deniz kartalı (Myliobatis aquila) gibi nesli tehdit altındaki kıkırdaklı balık türleri için önemli bir beslenme ve potansiyel üreme alanı olabilir. Bu nedenle Tuzla Lagünü’nün Salih ve İkiz Adaları ile birlikte bir Deniz Rezerv Alanı olarak değerlendirilmesi büyük ekolojik önem taşımaktadır.

​​

Lagün Ekosistemleri ve Diğer Hassas Habitatlar

Lagün çevresinde ayrıca Cymodocea nodosa ve Zostera türü deniz çayırları da bulunmaktadır. Bu türler uydu görüntüleriyle kolay tespit edilemediğinden, alanın ekolojik değeri mevcut haritalamaların gösterdiğinden daha yüksek olabilir. Bununla birlikte yarımadadaki Türkbükü’nün doğu kesimi, Aspat ve benzeri doğal dere habitatlarının korunması; dere yataklarının değiştirilmemesi ve kıyı betonlaşmasının sınırlandırılması da bölgenin deniz ekosistemlerinin sağlığı açısından kritik önem taşımaktadır

bottom of page